Mozaik160

Fond ambasadora Sjedinjenih Američkih država i Ministarsvo kulture Vlade Republike Srbije obezbedili su sredstva za realizaciju velikog projekta restauracije rimskih mozaika, a završetak prve faze bio je povod posete ambasadora Sjedinjenih Američkih Država u Srbiji Majkla Kirbija Sremskoj Mitrovici i Carskoj palati.

Zvaničnici su prvo posetili Konzervatorsku radionicu rimskih mozaika u Zavodu za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, gde su imali priliku da vide delove rimskih mozaika na kojima se vrše radovi. Direktor Zavoda Ljubiša Šulaja pozdravio je goste i predstavnike medija, a glavni konzervator Vladimir Bulajić sa sremskomitrovačkim kolegama konzervatorima – asistentima, Dunjom Pejović i Zdravkom Trivićem, govorio je o konzervatorskim tehnikama koje se primenjuju na rimskim mozaicima. Sirmijumska mozaička konzervatorska radionica je nastala kao rezultat finansiranja Projekta od strane Ambasadorovog fonda za očuvanje kulturnog nasleđa i srpskog Ministrastva kulture i nastaviće da radi sa stručno obučenim osobljem kao stalan centar za očuvanje kulturnog nasleđa.

U Carskoj palati su se na licu mesta mogli da vide rezultati radova koji su izvedeni na restauriranim mozaicima rezidencijalne prostorije palate. Ta prostorija predstavljala je deo privatnih, porodičnih odaja, koje su koristili rimski imperatori, kao što su Dioklecijan i Konstantin, za koje je naučno potvrđeno da su provodili značajan deo vremena u carskoj palati Sirmijuma. To je vreme kasne antike kada carevi vladaju Rimskim carstvom baš iz Sirmiujuma. Geometrijski mozaik iz četvrtog veka je restauriran u originalan oblik, kao mozaička površina u rezidencijalnoj prostoriji, zajedno sa obnovljenom fontanom, kako bi što približnije dočarali rimsku unutrašnju dekoraciju tog prostora. Mozaik iz ranijeg perioda, sa predstavom boga Merkura, koji su arheolozi otkrili ispod nivoa geometrijskog mozaika, restauriran je i izložen na zidu objekta koji natkriva arheološko nalazište, u neposrednoj blizini rezidencijalne prostorije. Mozaik sa predstavom paganskog boga Merkura, rimskog boga trgovine, koji datira iz kasnog trećeg veka nove ere, u vreme kada imperator Dioklecijan gradi palatu, predstavlja jedini figuralni mozaik koji je otkriven na lokalitetu. Ovo je prvi put da se u Srbiji primenjuju savremene tehnike konzervacije i prezentacije na samom rimskom lokalitetu. Ove tehnike omogućavaju visok stepen autentičnosti originalnog konteksta dekorativnih elemenata carske palate. Mozaici koji su danas predstavljeni samo su mali deo od oko 350 kvadratnih metara mozaičkih površina otkrivenih na nalazištu.

Mozaici carske palate u Sremskoj Mitrovici predstavljaju jednu od najbolje očuvanih kolekcija za proučavanje umetnosti unutrašnje dekoracije na Balkanu iz vremena kasne antike. Restauracija i prezentacija dva mozaika rezidencijalnih prostorija palate uvode nas u drugu fazu Projekta prezentacije Carske palate: postepenu restauraciju ostalih mozaičkih površina, onih koji se nalaze na samom lokalitetu i mozaika koji su pronađeni i podignuti tokom arheoloških istraživanja koja su prethodila izgradnji objekta za natkrivanje lokaliteta, a koji će biti izloženi na zidovima poput mozaika sa predstavom Merkura. Podsećanja radi, prva faza projekta prezentacije Carske palate bile je izgradnja objekta za  natkrivanje i centra za posetioce, koja je završena u decembru 2009. godine i sada štiti ostatke palate. Projekat očuvanja i zaštite lokaliteta je iznosio 1.2 miliona evra koji je u potpunosti finansiran od strane Republike Srbije i rezultat je podrške i saradnje srpskog Ministarsva kulture i tadašnjeg Ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja Vlade Republike Srbije.

Pored ambasadrora Kirbija Carsku palatu su obišli i američki ataše za kuluru Drew Giblin, direktor Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd Mirjana Andrić, naučni saradnik na projektu profesor Michael Werner (University at Albany), zamenkik gradonačelnika Sremske Mitrovice Tomislav Janković i gradonačelnik Branislav Nedimović.

Još jedna od vrednosti Programa konzervacije mozaika Sirmijuma u 2014. godini bilo je stručno usavršavanje dve američe studentkinje sa državnog njujorškog Univerziteta u Albaniju, prva takve vrste u Srbiji. Studentkinje su stekle praktično iskustvo u restauraciji mozaika Carske palate Sirmijuma, pod rukovodstvom profesionalnih konzervatora  Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd.

To usavršavanje rezultat je bilateralnog sporazuma između Univerziteta u Albaniju- Državnog univerziteta u Njujorku i Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd. Američke studentkinje radile su uporedo sa  sremskomitrivačkim konzervatorima-asistentima. Njihov boravak u Sremskoj Mitrovici realizovan je pod pokroviteljstvom Grada Sremska Mitrovica, koji je podržao gradonačelnik Branislav Nedimović.

Projekat konzervatorsko-restauratorskih radova na mozaicima Carske palate Sirmijum sufinansiran je grantovima Ambasadorovog fonda preko američke ambasade u Beogradu i Ministarstva kulture Vlade Republike Srbije. Do sada, ukupan iznos sredstava izdvojenih za finansiranje projekta iznosi 176.657 američkih dolara.

Odgovornost za realizaciju projekta nosili su Republički zavod Beograd i Zavod za zaštittu spomenika kulture Sremska Mitrovica uz podršku i pomoć Grada Sremska Mitrovica.