Osnovna delatnost zavoda je zaštita nepokretnih kulturnih dobara – spomenika kulture, prostorno kulturno istorijskih celina, arheoloških nalazišta i znamenitih mesta i dobara koja uživaju status prethodne zaštite sa područja sedam opština: Inđije, Iriga, Pećinaca, Rume, Sremske Mitrovice, Stare Pazove i Šida.

Okolnosti u kojima je nastala ova ustanova nisu išle u prilog očuvanju kulturne baštine. Intenzivna urbanizacija je pretila da uništi istorijska jezgra i stare gradske celine, obzirom na to da je postojala tendencija da se novi građevinski kompleksi smeštaju unutar gradskih centara. U to vreme istraživanje Sirmijuma je dostizalo svoju kulminaciju. Tada su stvoreni uslovi za prezentaciju prvih arheoloških lokaliteta u gradu. Osnivanje Zavoda u tim okolnostima trebalo je da pomiri dve krajnosti – potrebu urbanista da se gradovi i naselja pretvore u moderne industrijske centre i želju zaštitara da se spomeničko nasleđe očuva. Takođe, u ovom periodu većina fruškogorskih manastira je bila u ruševinama, kao i nekoliko desetina pravoslavnih crkava koje su stradale u Drugom svetskom ratu. Odliv seoskog stanovništva u gradove uslovio je gašenje mnogih seoskih domaćinstava što je dovelo do ugroženosti ruralne arhitekture. Nekoliko tvrđava i starih istorijskih gradova (Stari Slankamen, Kupinik, Berkasovo, Vrdnik) nalazili su se u ruševinama, izloženi zubu vremena.

Tokom proteklog perioda Zavod je svojim delovanjem sačuvao od razaranja najvrednija graditeljska jezgra starih sremskih gradova i mnoge pojedinačne objekte gradske, sakralne i seoske arhitekture, kao i kapitalne spomeničke celine poput fruškogorskih manastira. Naročita pažnja posvećivana je zaštiti, održavanju i izgradnji spomenika i spomen obeležja na mestima značajnim za period Drugog svetskog rata i narodno oslobodilačku borbu. Jedan od većih projekata Zavoda je i formiranje etno parka u Kupinovu. Takođe, izuzetno je značajna realizacija zaštitnih arheoloških istraživanja Sirmijuma na lokacijama budućih zdanja, kao i iskopavanja lokaliteta Gradina na Bosutu kojima je okupljen veliki broj ustanova i stručnjaka. Uporedo se radilo na preoblikovanju svesti pojedinaca i urbanističkih institucija kako bi se lakše prihvatili novi kulturološki obrasci i razvio osećaj poštovanja prema tekovinama prošlih vremena.

Poslednja decenija predstavlja novu etapu u zaštiti kulturne baštine. Obimna i dragocena tekstualna, tehnička i fotodokumentacija, koja je, zahvaljujući naporima više generacija stručnjaka sakupljana i čuvana u Zavodu, predstavlja danas polaznu osnovu za proučavanje i obnovu spomeničkog fonda na ovom području. Savremen multidisciplinarni pristup u obradi spomeničkog naseđa, razmena iskustava sa inostranim stručnjacima iz ove oblasti, upotreba novih metoda i materijala, promovišu nove standarde u zaštiti spomeničkog fonda i doprinose da se problem njegovog očuvanja sagleda kompleksno i sa jasnom predstavom o njegovom budućem izgledu, nameni i načinu prezentovanja. U skladu sa aktuelnim evropskim standardima, Zavod je sve više usmeren ka propagiranju uloge kulturnog nasleđa i njegovog tumačenja u kontekstu privrednih aktivnosti (razvoj kulturnog turizma). Jedan od najznačajnijih projekata ustanove, koji je aktuelan u poslednjem periodu, je natkrivanje i prezentacija Carske palate Sirmijuma u današnjoj Sremskoj Mitrovici.

Centar za kulturu „SIRMIUMART“ osnovan je 1971. godine kao ustanova kulture koja je objedinila do tada postojeće muzičke aktivnosti u gradu Sremskoj Mitrovici. Osnovna delatnost „SIRMIUMART“ a je organizovanje i razvijanje muzičke, scenske i poetske delatnosti dece i mladih kroz rad organizacionih jedinica, a i realizovanje programa kulturno umetničkog stvaralaštva i zabavnog života: organizacija koncerata, književnih večeri, izložbi i izdavačka delatnost.

Svojim programskim opredeljenjem Centar za kulturu deluje na svim područjima kulturnih i umetničkih zbivanja i na afirmaciji umetničkog potencijala našeg grada; afirmiše i prezentuje razne umetničke trendove. Podjednako bitna delatnost „SIRMIUMART“ a je i negovanje amaterizma i što veće angažovanje mladih u kulturno umetničkom životu.

Ustanova za negovanje kulture «Srem», osnovana 11. 09. 2003. godine, u cilju objedinjavanja aktivnosti od velikog značaja za razvoj amaterizma, očuvanja tradicije grada, okoline i celog regiona i negovanje kulture nacionalnih manjina, na našem prostoru i podržavanje kulturne delatnosti udruženja građana i svih drugih grupa i sekcija, kojima su različiti oblici umetnosti potka i smisao postojanja. U toku kalendarske godine Ustanova u skladu sa svojim Planom i programom, prati sve konkurse iz likovne, književne, muzičke i drugih oblasti, kao i one, za ostvarenja umetničke ličnosti, pojedinaca i institucija na području našeg Grada. Treba pomenuti, neke od oblika kulturno – vaspitnog rada Ustanove, koji njenu javnu delatnost čine bogatijom, raznovrsnijom, a time i prepoznatljivom, u okviru kulturnog miljea Grada Sremska Mitrovica. Pre svih, to je Festival besedništva «Sirmium lux verbi– Sirmijum svetlost reči» koji je 2016. godine doživeo svoj veliki jubilej, 25 godina postojanja. Prateći Kalendar Saveza umetničkog stvaralaštva amatera Vojvodine, realizovana je i zamisao afirmacije svih oblika umetničkog, naročito likovnog, recitatorsko dramskog i muzičkog stvaralaštva, kao i podsticanje amaterskog angažovanja u našoj sredini.

Ideja je, da se kroz različite oblike, sadržaje i izražajna sredstva, oživi i istakne ono, što u toj sredini već postoji, ili razvije nešto, za čim ima potrebe, volje i mogućnosti da se stvori. Želja je bila promovisanje umetnosti i podsticanje individualne nadarenosti, i u sferama u kojima ranije, nije mogla doći do izražaja. U okviru izdavačke delatnosti, Ustanova izdaje Časopis za nauku, umetnost i kulturu „Sunčani Sat“. Ostajući verni svojoj tradiciji orgranizuju se, onako kako to zavičajci, koji su svojim radom i profesionalnim delanjem u Gradu i zaslužili, promocije proznih i poetskih ostvarenja i izložbe slika, onih kojima je ljubav jedina inspiracija umetničkog života. Za posao koji se radi s ljubavlju, nagrada je najlepši znak afirmacije entuzijazma, najbolji stimulans budućeg rada, obavezujući imperativ odgovornosti za sve što će se zbiti, u ime onoga što je već bilo. 2011. godine, Povelja „Kapetan Miša Anastasijevića“, za očuvanje i negovanje kulturnog nasleđa u Sremu, dodeljena je baš Ustanovi za negovanje kulture «Srem» koja svojim imenom u potpunosti opravdava razlog svog postojanja i povod njenog dobijanja.

Istorijski arhiv Srem je osnovan 1946. godine, sa sedištem u Sremskoj Mitrovici. Teritorijalna nadležnost Arhiva obuhvata Grad Sremsku Mitrovicu i šest opština Sremskog okruga: Staru Pazovu, Inđiju, Irig, Šid, Rumu i Pećince. Stvarna nadležnost se odnosi na arhivsku građu i registraturski materijal koji su nastali u radu ranijih i sadašnjih organa vlasti, institucija, organizacija, odnosno pravnih subjekata i pojedinaca sa područja teritorijalne nadležnosti.

Zaštita arhivske građe je osnovna delatnost Arhiva i ona se zasniva na Zakonu o kulturnim dobrima (Sl. gl. RS 71/94), Pravilniku o bližim uslovima za početak rada i obavljanje delatnosti ustanova zaštite kulturnih dobara (Sl. gl. RS 21/95), Zakonu o javnim službama (Sl. gl. RS 42/91, 71/94), Zakonu o delatnostima od opšteg interesa u oblasti kulture (Sl. gl. RS 49/92), Zakonu o radu (Sl. gl. RS 25/05, 61/05), Zakonu o budžetskom sistemu (Sl. gl. RS br. 9/02 i 87/02, …….), Rešenju o utvrđivanju teritorije arhiva (Sl. gl. RS 7/96), kao i na odlukama opština o poveravanju poslova zaštite arhivske građe.

Stručni rad se zasniva na zakonskim propisima kao i na uputstvima i preporukama, odnosno na pozitivnim dostignućima arhivistike. U depoima Istorijskog arhiva Srem čuva se 1340 arhivskih fondova (oko 7000 dužnih metara arhivske građe) i zbirki nastalih u vremenskom rasponu od 17. veka do današnjih dana. Istorijski arhiv Srem, u okviru svoje teritorijalne nadležnosti, vrši stručni terenski nadzor nad 920 aktivnih registratura (državnih organa, organa lokalne samouprave, ustanova, zadruga i preduzeća) u kojima se nalazi na desetine hiljada dužnih metara registraturskog materijala.

Rad u Arhivu organizovan je po Odeljenjima: opštih poslova, za zaštitu arhivske građe i registraturskog materijala na terenu, za registratursko sređivanje i obradu arhivske građe, za korišćenje i izdavanje arhivske građe, za istraživanje i publikovanje arhivske građe. Istorijski arhiv Srem je smešten u zgradi koja je izgrađena krajem XVIII veka za potrebe Vojne granice. Zakonom je zaštićena kao kulturno dobro. Zgrada je nakon više adaptacija u potpunosti prilagođena potrebama Arhiva. Pored centralne zgrade Arhiv koristi još dva objekta u kojima se nalaze smeštajni depoi.

Posle II svetskog rata u Sremskoj Mitrovici je formirano prvo profesionalno pozorište. Krajem 1944. Umetnička ekipa Narodnooslobodilačkog odbora za Srem počela je da igra predstave u sali Srpskog doma, čime je formirano prvo profesionalno pozorište u Sremu. Ova Umetnička ekipa je u leto 1946. godine promenila naziv u „Okružno narodno pozorište u Sremskoj Mitrovici“. Početkom 1948. Pozorište menja naziv u „Gradsko narodno pozorište u Sremskoj Mitrovici“.

Teškoće rada Pozorišta u malom gradu došle su do izražaja krajem 1951. godine kada ono privremeno prestaje sa radom. Pod nazivom „Sremsko narodno pozorište“ 1952. godine, obnovljeni glumački ansambl je ponovo počeo sa radom. Međutim 1955. godine situacija se naglo izmenila. Sreske blagajne bile su gotovo prazne i sva pozorišta su očekivala da ih na dotiranje preuzmu pokrajinski organi, za šta nije bilo realnih mogućnosti. Na kratko je prekinuta profesionalna pozorišna aktivnost u Sremskoj Mitrovici. Od tada, u njemu se okupnjaju glumci amateri.

Iste jeseni (1955.) počinje sa radom „Amatersko pozorište u Sremskoj Mitrovici“, koje 1974. godine dobije ime Pozorište „Dobrica Milutinović“.
Status profesionalnog pozorišta obnovljen je 1989. godine uz zalaganja tadašnje upravnice Dušanke Zrilić, ali bez profesionalnog glumačkog ansambla.
Pozorište „Dobrica Milutinović“ bilo je domaćin Susreta profesionalnih pozorišta Vojvodine 1993. i 1998. godine.

Pozorište „Dobrica Milutinović“ dodeljuje nagradu izuzetnim pozorišnim delatnicima iz Kuće, ali i na teritoriji cele zemlje. Nagrada je plaketa koja nosi naziv „Dobrica Milutinović“, a predstavlja lik ovog velikog umetnika urađenog u bronzi po radu vajara Voje Soldatovića. Plaketa se redovno dodeljuje i uz Dobričin prsten.

Jedino profesionalno pozorište u Sremu, ali sa dugom tradicijom negovanja amatera. Zato Pozorište „Dobrica Milutinović“ u svom sastavu ima Dramski i Omladisnki studio gde mladi amateri stvaraju predstave sa velikim dramskim potencijalom.

Biblioteka ,,Gligorije Vozarević’’ osnovana je na temeljima srpske građanske čitaonice iz 1886.godine.

Iako je rad čitaonice bio različitog intenziteta sa povremenim prekidima i teškoćama koje su i život i surovosti dva rata donosili, ona ostaje plemeniti početak i koren bibliotekarstva u gradu. U periodu posle drugog svetskog rada, osniva se narodna knjižnica i čitaonica “Prosveta” sa skromnim fondom od 2.015 knjiga. Razvoj grada i težnja ta novim sadžajima rada, uticaće i na razvoj biblioteke, koja 1969. godine ulazi u nove knjuge, knjigovescu i izdavaču Gligoriju Vozareviću rođenom u Ležimiru, selu kraj Sremske Mitrovice

Danas, biblioteka po svojoj razvijenosti i funkciji, predstavlja jednu od 30 regionalnih biblioteka u bibliotecko-informacionom sistemu Republike Srbije. Njenu unutrašnju organizaciju, koja sledi zakonske odredbe čine:

MATIČNO ODELJENJE od 6. juna 1994.godine. ovo odeljenje obavlja matičnu funkciju u opštinama Inđija, Irig, Pećinci, Ruma, Stara Pazova i Šid. U svojoj nadležnosti ima 6 narodnih, 32 osnovnoškolske, 12 srednjoškolskih i pet specijalnih biblioteka, u kojima radi 156 bibliotečkih radnika.

ODELJENJE ZA NABAVKU I OBRADU nabavlja i obrađuje knjige za sva odeljenja i ogranke. U odeljenju se izgrađuju centralni, autorski, stručni, predmetni i naslovni katalog.

ODELJENJE ZA ODRASLE raspolaže knjižnim fondom od 52453 knjige iz oblasti nauke, umetnosti i književnosti, 9 dnevnih novina i 4 časopisa koje koristi 4525 upisanih čitalaca. Oni mogu da prisustvuju književnim susretima, poteskim večerima, tribinama i izložbama u čitaonici odeljenja.

ČITAONICA SA STRUČNOM LITERATUROM čitaocima daje na korišćenje u svom prostoru bogat fond od 6819 leksikona, enciklopedija, književnih kritika i 12 stručnih časopisa.

ZAVIČAJNA ZBIRKA čuva kulturnu baštinu naše opštine. Sakuplja i obrađuje svu knjižnu u neknjižnu građu, koja se svoji sadržajem, mestom izdanja ili autorstvom odnosi na teritoriju opštine.

DEČJE ODELJENJE preko raznovrsnih oblika kulturno-vaspitnih aktivnosti i knjižnog fonda od 3551 knjiga i 6789 slikovnica kroz svet knjige i čitanja vodi decu od predškolskog uzrasta do završetka osnovne škole. U odeljenju, pored iznajmljivanja željene knjige oni mobu da učestvuju u takmičenjima u crtanju, recitovanju, pisanju, kvizovima, kreativnim radionicama ili prisustvuju književnim susretima.

OGRANCI u Bosutu, Jarku, Kuzminu, Martincima, Čalmi i Šašincima svojim knjižnim fondovima od 38456 knjiga i književnim programima zadovoljavaju potrebe za kulturom dece i meštana ovih sela.

Dragan Martinović jedan od najpoznatijih srpskih slikara rođen je u Mačvi u Bogatiću 1957. godine. Odrastao je u porodici kao sin pozorišnog reditelja i slikara. Od ranog detinjstva je zavoleo pozorište i slikarstvo zahvaljujući naslednim genima od oca ali isto tako i uticaju čuvenog slikara Milića od Mačve, koji je bio kućni prijatelj i osnivač mačvanske slikarske škole. Tako da u petnaestoj godini postaje i član pomenute škole.

U Šapcu 1975.godine u svojoj sedamnaestoj već ima samostalnu izložbu.
1976. godine upisuje Likovnu akademiju u Beogradu u klasi profesora Zorana Petrovića, kod koga kasnije završava i postdiplomske studije.
Učestvovao je na preko dve stotine kolektivnih i preko 140 samostalnih izložbi,kako u zemlji tako i van njenih granica.

Isto tako ima učešće u mnogobrojnim slikarskim kolonijama i za svoj umetnički rad i doprinos kulturi i slikarstvu je dobitnik više značajnih nagrada kao što su: nagrada Sremskog i Vojvođanskog salona, Nagrada za kulturu, Godišnja nagrada “Mina Karadžić”, Velika nagrada Fondacije “Petar Lubarda” i mnoge druge …

Član je nastarije slikarske grupe na Balkanu – “Lada”, Udruženja likovnih umetnika (ULUS) od 1981. godine, ULB od 1983. godine, Udruženja likovnih umetnika “Sirmium” od 1983. godine, osnivač je i idejni vođa Udruženja likovnih umetnika “ESNAF” i još mnogih drugih udruženja i društava. Od 1983. godine bavi se pedagoškim radom, što će krunisati osnivanjem Akademije klasičnog slikarstva. 2008. godine imenovan je za dekana Akademije klasičnog slikarstva Univerziteta “Edukons” u Novom Sadu.

Živi i stvara u Sremskoj Mitrovici, a njegova dela se nalaze u mnogim muzejskim i privatnim kolekcijama širom sveta.

Galerija ,,Lazar Vozarević’’ osnovana je i počela sa radom novembra 1973. godine izložbom slika i crteža Lazara Vozarevića. Galerija ima dva jasno profilisana dela: memorijalni i živi.

Osnovno galerijsko jezgro čini memorijalni deo koji se sastoji od originalnih slika, crteža, kolaža i materijala koji se vezuje za stvaralaštvo Lazara Vozarevića.

Lazar Vozarević rođen je 1925. godine u Sremskoj Mitrovici, a umro 1968. godine u Beogradu. Završio je Akademiju likovne umetnosti u Beogradu. Boravio je u Parizu 1951-1952, 1954-1956, 1958 i 1962. Pored slikarstva bavio se mozaikom i ilustracijom. Bio je docent na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu. Dela mu se nalaze u Galeriji ,,Lazar Vozarević’’, Sremska Mitrovica, Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, Umetničkoj galeriji na Cetinju kao i u značajnim zbirkama u inostranstvu: David Rockfeller (SAD), Guido Tervizan (Italija), Vila Lobos (Brazil), Philipe Baudet (Francuska), Paul Flockerman (SAD) i dr. Vozarević je samostalno izlagao u Beogradu, Zagrebu, Sremskoj Mitrovici, Parizu, Rimu, Brazilu, Veneciji, Njujorku i dr. Lazar Vozarević je u okviru jugoslovenske selekcije izlagao na Bijenalu mladih u Parizu, na Međunarodnoj izložbi u Tokiju, na Mediteranskom bijenalu u Aleksandriji i na Bijenalu u Sao Paolu.

Pored stalne postavke, u Galeriji se organizuju i povremene izložbe iz oblasti savremene umetnosti i arhitekture – „Sremskomitrovački salon“ savremene likovne i primenjene umetnosti Vojvodine, „Likovni salon Srema“ i „Likovna kolonija Lazar Vozarević“. Galerija izdaje i kataloge koji hronološki prate dešavanja iz oblasti primenjene umetnosti i arhitekture na području Vojvodine (1970 – 1990)

Drugi deo u strukturi Galerije odnosi se na dinamičke akcije u oblasti žive i savremene umetnosti. Galerija organizuje dve stalne manifestacije: Sremskomitrovački salon (Vojvođanski salon) koji svake druge godine prikazuje najnovija dostignuća u oblasti likovne i primenjene umetnosti i arhitekture u Vojvodini i Likovni salon Srema na kome izlažu likovni stvaraoci sa ovog područja. Galerija je do sada organizovala preko 160 izložbi u svojim prostorijama i dvadesetak izložbi u zemlji i inostranstvu.

Posle niza pokušaja, tokom druge polovine XIX i većeg dela prve polovine XX veka, neposredno nakon završetka Drugog svetskog rata, 1946. godine, osnovana je muzejska ustanova pod nazivom Gradski muzej Sremska Mitrovica.

Osnivanje muzeja u Sremskoj Mitrovici usko je vezano za arheološke nalaze iz vremena rimskog grada Sirmijuma, koga je Amijan Marcelin (oko 330-400.g.n.e.), poslednji veliki rimski istoriograf, nazvao ,,mnogoljudnom majkom gradova’’ – urbium matris populosae et celebris.

Međutim, sticajem društvenih okolnosti u formiranju muzejske ustanove odlučujući faktor su bili istorijski spomenici crkvenih obreda. Prvog maja 1946.godine u „Maloj crkvi” otvoren je Muzej crkvene umetnosti (MCU), jedan od prvih te vrste u Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji, sa ceremonijalnim otvaranjem 30. juna iste godine.

Na osnovu Uputstva Odeljenja za prosvetu Glavnog izvršnog odbora Autonomne Pokrajine Vojvodine od 2. novembra, kojim je regulisana i muzeološka problematika, 23. novembra 1946. osnovan je Gradski muzej u Sremskoj Mitrovici, kao muzej kompleksnog tipa sa arheološkom, etnografskom, istorijskom, umetničkom i prirodnjačkom zbirkom. U sastav Gradskog muzeja ušla je i postavka MCU, a na čelu ustanove je , kao dobrovoljni saradnik, bio arh. Branko Vasilić.

Terenski rad organizovan je na teritoriji tadašnjih pet sremskih srezova (sremskomitrovački, šidski, rumski, staropazovački i zemunski) preko mreže saradnika – „poverenika za starine”. Takav način rada omogućio je organizaciju tematskih izložbi i niz drugih aktivnosti različitog obima i karaktera, što je uz ostale pretpostavke (prostorne i kadrovske) omogućilo da je postavka Gradskog muzeja otvorena za javnost 31. maja 1948. godine.

Administrativno-upravne promene u Sremu, do kojih je došlo početkom šezdesetih godina druge polovine XX veka, uticale su da je Sresko veće Narodnog odbora sremskomitrovačkog, 24. decembra 1952. donelo odluku o promeni naziva Gradski muzej u MUZEJ SREMA čime je ustanova prešla na finansiranje od strane Sreza. U narednom vremenskom periodu, do kraja 2011. bilo je nekoliko statusnih promena u pogledu delatnosti, nadležnosti institucije i njenog finansiranja. Godine 1953. u sastav Muzeja Srema ušla je i novoosnovana Umetnička galerija, koja je uz Stalnu muzejsku postavku, lapidarijum Muzeja Srema, Muzej crkvene umetnosti, istorijsku postavku na prostoru Spomen parka u Sremskoj Mitrovici, stalnu izložbu o životu i radu komunista – robijaša u kaznionama Kranjevine Jugoslavije Robija – škola revolucionara, Memorijalnu izložbu ,,Rohalj baze’’ i stalnu istorijsku postavku Srem kroz vekove, decenijama prezentovala prošlost Srema od najstarijih praistorijskih nalaza do kraja Drugog svetskog rata (1945).

Kompleksnost muzeološke delatnosti realizovana je uz angažovanje preko 60 muzejskih radnika, u različitim svojstvima, i brojnih muzejskih saradnika, posebno od početka prvih sistematskih arheoloških iskopavanja Sirmijuma (1957), kada su radu arheoloških ekipa učestvovali istaknuti jugoslovenski i svetski priznati arheolozi čijom je zaslugom Muzej Srema postao značajno mesto na muzeološkoj mapi Srbije, odnosno Jugoslavije. Neka od arheoloških otkrića koja su u vlasništvu Muzeja Srema, kao što su: unikatni zlatnici Konstantina Velikog kovanih između 317 i 337. godine, sunčani sat od mermera s kraja I – početak II veka nove ere, zlatni relikvijar iz prve polovine V v. n. e. , 85 spomenika benificijara sa Jupiterovog svetilišta, zlatna pojasna avarska garnitura iz VII veka i niz drugih značajnih muzealija, ne samo iz Arheološkog, nego i drugih muzejskih odeljenja: Istorijskog, Odeljenja istorije umetnosti, Etnološkog odeljenja i Prirodnjačke zbirke čine njegovu prepoznatljivost i specifičnost na našim prostorima.